5 ՄԱՀԱՑՈՒ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆ ԱՅԼԵՒՍ ԱՆԲՈՒԺԵԼԻ ՉԷ. 2024 ԹՎԱԿԱՆԻ ՁԵՌՔԲԵՐՈՒՄՆԵՐԸ
- Armen Sukiasyan
- Dec 28, 2024
- 3 min read
Ամեն տարի գիտնականները մշակում են նոր դեղամիջոցներ, բուժման եւ ախտորոշման մեթոդներ, որոնք կարող են էապես փոխել մարդկանց կյանքի որակը։ Ներկայացնում ենք անցնող տարվա որոշ կարեւոր հայտնագործություններն ու գյուտերը՝ ըստ Health-ի հետազոտության:
1. Խոզի երիկամի հաջող փոխպատվաստում մարդուն: Դոնորական օրգանների պակասի խնդիրը բավականին սուր է աշխարհի բոլոր երկրներում։ Այս խնդիրը լուծելու համար ոմանք առաջարկում են փոխպատվաստել արհեստականորեն աճեցված օրգաններ, մյուսներն առաջարկում են փոխպատվաստել կենդանիներից վերցված երիկամները եւ սրտերը։ 2024-ին որոշ հաջող փորձեր են տեղի ունեցել մարդկանց դոնորական օրգանների փոխպատվաստման ասպարեզում։ Այսպես․ ԱՄՆ-ում հիվանդին խոզի երիկամ են փոխպատվաստել։ Բուժառուն եղել է 62-ամյա Ռիչարդ Սլեյմանը՝ երիկամների վերջին փուլի հիվանդությամբ: 2018-ին նրան արդեն երիկամ էին փոխպատվաստել` մահացած դոնորից։ Օրգանը ծառայել է 5 տարի, որից հետո այն պետք է հեռացնեին։ 2023-ի գարնանից Ռիչարդը պետք է յուրաքանչյուր 2 շաբաթը մեկ դիալիզ ընդուներ: Իսկ նոր դոնորական երիկամի համար պետք է սպասեր առնվազն 5 տարի։ Սլեյմանը համաձայնել է մասնակցել գենետիկորեն ձեւափոխված խոզից վերցված երիկամի փոխպատվաստման փորձին։ Կենդանու գենոմը խմբագրվել է` դրանում փոփոխություններ են կատարվել, վիրուսները, որոնք կարող են պոտենցիալ վտանգ ներկայացնել մարդկանց համար, ապաակտիվացվել են: Փոխպատվաստված օրգանն արագ սկսել է աշխատել, եւ հիվանդի վիճակը բարելավվել է։ Փոխպատվաստումից հետո Սլեյմանն ապրել է եւս 2 ամիս։ Նրա մահվան պատճառները չեն հրապարակվել, սակայն հիվանդանոցի հայտարարության մեջ ասված է, որ մահը կապված չէ փոխպատվաստման հետ: Չնայած հիվանդի մահվանը, բժիշկներն ու գիտնականները արդյունքները համարում են հաջողված եւ հույս ունեն, որ մոտեցումը ճիշտ է` այն ավելի լայնորեն կընդունվի:
2. Վերածրագրավորված բջիջների փոխպատվաստում՝ 1-ին տիպի շաքարախտի դեպքում ինսուլինից հրաժարվելու համար: Մինչեւ վերջերս 1-ին տիպի շաքարախտը համարվում էր անբուժելի հիվանդություն։ Առողջությունը եւ կյանքի նորմալ որակը պահպանելու համար հիվանդներին անհրաժեշտ էին արյան շաքարի մակարդակի կանոնավոր մոնիթորինգ, ինչպես նաեւ ինսուլինի ներարկումներ: Սակայն Չինաստանում մշակվել է մի մեթոդ, որը, ըստ երեւույթին, կարող է փոխել 1-ին տիպի շաքարախտի բուժման ներկայիս մոտեցումը: Փորձարկումը սկսվել է 2023 թ. ամռանը, սակայն լայն հասարակությունը դրա արդյունքների մասին իմացել է միայն 2024-ին։ Բուժառուն 26-ամյա կին էր՝ 1-ին տիպի շաքարային դիաբետով։ Նրան ենթաստամոքսային գեղձի բջիջների ներարկում են արել, որոնք արտադրում են ինսուլին: Շաքարային դիաբետի այս ձեւի դեպքում ինսուլինի արտադրությունը խաթարվում է, ինչը հիվանդներից պահանջում է ինքնուրույն կառավարում: Բջջային ներարկումից հետո բարդություններ կամ լուրջ կողմնակի ազդեցություններ չեն եղել, իսկ ներարկումից 75 օր անց հիվանդը կարողացել է ապրել առանց ինսուլինի ներարկումների: 4 ամիս անց պարզվել է, որ 98% դեպքերում արյան շաքարի մակարդակը նորմալացել է։ Բժիշկները շարունակում են դիտարկումները եւ ասում են, որ եթե արդյունքն ավելի երկարատեւ լինի, ապա կարելի է ասել, որ նոր մոտեցումը բուժել է 1-ին տիպի շաքարախտը։
3. Հեղափոխություն արգանդի վզիկի քաղցկեղի բուժման մեջ: 2024 թ. հոկտեմբերին հրապարակվեցին արգանդի վզիկի քաղցկեղի վերաբերյալ հետազոտություններից մեկի արդյունքները, որտեղ միավորվել են տարբեր երկրներում գտնվող 32 բժշկական կենտրոններից ստացված տվյալները։ Հետազոտողները պնդում են, որ սա իսկական հեղափոխություն է արգանդի վզիկի քաղցկեղի բուժման մեջ։ Խոսքը INTERLACE հետազոտության մասին է, որը ցույց է տվել, որ ստանդարտ բուժումից առաջ տրված քիմիաթերապիայի կարճ կուրսը, այսպես կոչված, ինդուկցիոն քիմիաթերապիան, նվազեցրել է մահվան վտանգը 40%-ով, իսկ ռեցիդիվը՝ 35%-ով:
4. Արյան ստուգում Ալցհեյմերի հիվանդության համար: Այսօր Ալցհեյմերի հիվանդությունը՝ դեմենցիայի ամենատարածված ձեւը, ախտորոշվում է հիվանդի հետազոտության եւ դիտարկման հիման վրա, եւ այն հաստատելու համար կարող է նշանակվել ողնուղեղային հեղուկի կամ ՊԱՏ թեստ (պոզիտրոնային արտանետումների տոմոգրաֆիա): Վերջին երկու մեթոդները չի իրականացնում ոչ մի կլինիկա, դրանք պահանջում են հատուկ սարքավորումներ եւ բարձր որակավորման մասնագետներ: Ալցհեյմերի հիվանդությամբ տառապող մարդկանց մոտ առանց այն էլ բավականին ուշ է ախտորոշում կատարվում, իսկ երկարատեւ ու աշխատատար ախտորոշումը հետագայում հետաձգում է թերապիայի նշանակումը, ինչը կարող է դանդաղեցնել հիվանդության զարգացումը: Ավելի պարզ եւ ճշգրիտ ախտորոշման մեթոդ առաջարկվել է Շվեդիայի հետազոտողների կողմից: Այն իրականացնելու համար բավական է պարզապես արյուն հանձնել եւ որոշել դրա մեջ որոշակի կենսաքիմիական մարկերների կոնցենտրացիան։ Ախտորոշման ճշգրտությունը մոտ 90% է: Դրա ներդրումը կլինիկական պրակտիկայում զգալիորեն կհեշտացնի եւ կարագացնի դեմենցիայի այս ձեւի ախտորոշումը:
5. Ստեղծվել է դեղամիջոց, որը պաշտպանում է ՄԻԱՎ-ից 100% արդյունավետությամբ: Gilead Sciences, Inc դեղագործական ընկերությունը հայտարարել է մի դեղամիջոցի ստեղծման մասին, որը 100%-ով պաշտպանում է վարակից։ Փորձարարական պատվաստանյութը, որի ակտիվ բաղադրիչը լենակապիվիրն է, ներարկվում է մարդուն 6 ամիսը մեկ անգամ: Սա բավական է մարդու իմունային անբավարարության վիրուսով վարակվելու համար: Ավելի քան 5 հազար 300 կին մասնակցել է նոր դեղամիջոցի 3-րդ փուլի կլինիկական փորձարկմանը, որը նախատեսված է պտղի նախածննդյան պրոֆիլակտիկայի համար: Բոլոր մասնակիցները ՄԻԱՎ-ով վարակված չեն եղել, սակայն հիվանդանալու բարձր ռիսկի են ենթարկվել: Մասնակիցների դիտարկումը տեւել է մեկ տարի, եւ այդ ընթացքում ներարկում ստացածներից եւ ոչ մեկը չի վարակվել:
